Ryszard Mańka
Biografia
Ryszard Mańka (ur. 13 stycznia 1892 w Niwce) był oficerem Wojska Polskiego, powstańcem mysłowickim i komendantem w okresie powstań śląskich, członkiem POW.
W dzieciństwie uczęszczał do szkoły podstawowej w dzielnicy Sosnowca – Niwce, po jej ukończeniu zamieszkał w Mysłowicach, gdzie podjął naukę w gimnazjum i uczył się zawodu ślusarza. Podczas I wojny światowej jako obywatel niemiecki został powołany do wojska i wysłany na front.
Po zakończeniu wojny, w styczniu 1919 roku, Mańka przystąpił do tworzenia Polskiej Organizacji Wojskowej dla okręgu mysłowickiego. Powołane oddziały stały się jedną z sił zbrojnych biorących udział w powstaniach śląskich oraz organizowały liczne akcje dywersyjne.
W I powstaniu śląskim Mańka pełnił funkcję dowódcy baonu. Do ważniejszych akcji pod jego dowództwem zaliczyć można siedmiodniowe walki z oddziałem niemieckiej straży granicznej o Mysłowice. Nie chcąc doprowadzić do stanu oblężenia Mysłowic wydał rozkaz wycofania podległych mu grup bojowych wraz z rannymi i poległymi powstańcami. Oddziały przeniosły się do Modrzejowa, Niwki i Jęzora.
W II powstaniu śląskim od lutego 1920 roku Mańka wznowił werbunek do oddziałów POW, przygotowywał mysłowicki baon do II powstania. Dowództwo w osobach Ryszarda Mańki, Bernarda Wały i Wincentego Terakowskiego otrzymało wsparcie części załóg kopalnianych z Mysłowic, Nowej Przemszy i kopalń szopienickich. W odpowiedzi na przygotowania do odbicia kopalni w Mysłowicach, oddziały niemieckie ściągnęły z okolicznych posterunków posiłki, by wznowić miejscowy garnizon. 18 sierpnia wieczorem otrzymano rozkaz rozpoczęcia walk. 19 sierpnia powstańcy otoczyli Mysłowice zajmując okoliczne pagórki i hałdy. Powstańcy pod wodzą Ryszarda Mańki zaatakowali najpierw kopalnię, ale natarcie zostało zatrzymane seriami z broni maszynowej, co doprowadziło do odwrotu sił polskich. Powstańcy skierowali się do centrum miasta. Po kilku godzinach walk Mysłowice znalazły się w rękach powstańców, którzy rozpoczęli następnie ponowny atak na mysłowicką kopalnię. Tej samej nocy przyjechał do Mysłowic francuski pułkownik Blanchard, który przeprowadził rozmowy z komendantem powstańców Ryszardem Mańką, a koalicyjny komendant placu, Bartoli, powierzył mu komendę Straży Obywatelskiej.
Polskie oddziały pod dowództwem Mańki utrzymywały w Mysłowicach swoją pozycję od 20 sierpnia do 4 października 1920 roku. Po zakończeniu walk Mańka zorganizował oddziały POW Kolejarzy i POW Policji Górnośląskiej. Ponadto utworzył w Mysłowicach sekcję Straży Obywatelskiej i Straży Kopalnianej, z których po zakończeniu III powstania uformowały się Warty Gminne.
W III powstaniu śląskim oddziały pod dowództwem Mańki przejęły kontrolę nad Mysłowicami i wyjechały do Katowic; w czasie walk o Świętochłowice Mańka został ranny i musiał wycofać się z frontu. Jednak po dwóch dniach przystąpił do formowania nowego baonu, który po krótkim przeszkoleniu został wysłany na pole bitwy w celu zasilenia 16 Pułku Piechoty „Rysia”.
Za zasługi w organizowaniu oddziałów powstańczych oraz za udział w walkach o przynależność państwową Górnego Śląska Mańka został mianowany oficerem Wojska Polskiego. 14 listopada 1929 odznaczono go Srebrnym Krzyżem Zasługi. Po podziale Górnego Śląska w 1922 roku przez kilka lat służył w wojsku. Po przejściu do rezerwy zajął się kupiectwem.
Gdy we wrześniu 1939 roku wojska hitlerowskie wkroczyły do Mysłowic Mańka powrócił do rodzinnej Niwki. Donos do władz okupacyjnych spowodował aresztowanie Mańki, który miał następnie trafić do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen lub Dachau, gdzie zmarł prawdopodobnie około 30 maja 1940 roku.