Anastazy Kowalczyk
Biografia
Anastazy Kowalczyk urodził się 16 kwietnia 1908 roku w Sosnowcu. Po ukończeniu czterech klas szkoły powszechnej podjął pracę i pracował w różnych zakładach: w ciastkarni w Sosnowcu, w warsztacie ślusarskim, w hucie szkła w Będzinie, a od 1924 r. w fabryce włókienniczej w Sosnowcu. Wstąpił do Związków Zawodowych i koła młodzieżowego TUR. W 1925 r. był jednym z organizatorów strajku w fabryce i został aresztowany. Po kilkumiesięcznym pobycie w więzieniu zwolniony na mocy wyroku sądowego z powodu niepełnoletności. W marcu 1927 r. wstąpił do Związku Młodzieży Komunistycznej (ZMK, od 1930 KZMP). Po 2 miesiącach aresztowany i skazany na rok więzienia; odsiadywał wyrok w więzieniu w Będzinie. Działalność w ZMK kontynuował jako sekretarz komórki, a potem sekretarz Komitetu Dzielnicowego (KD).
Aresztowany 12 września 1929 r., po kilkumiesięcznym pobycie w więzieniu skazany przez Sąd Okręgowy w Sosnowcu na 3 lata więzienia. Odsiedział wyrok w więzieniach w Będzinie, Mysłowicach i Tarnowie, gdzie był starostą komuny więziennej. Zwolniony 12 września 1932 r. rozpoczął pracę partyjną, wchodząc w skład egzekutywy KO KZMP w Zagłębiu Dąbrowskim; krótko był sekretarzem tego okręgu. Od grudnia 1932 r. do końca kwietnia 1933 r. był sekretarzem KO KZMP na Górnym Śląsku. Przyczynił się do ożywienia śląskiej organizacji KZMP, zorganizował komitety dzielnicowe i działalność wśród wojska. W pierwszych dniach maja 1933 r. przeniesiony do Warszawy, miał być II sekretarzem Komitetu Warszawskiego KZMP. Aresztowany 24 kwietnia, osadzony w więzieniu centralnym. W październiku 1934 r. skazany na 8 lat więzienia; odsiadywał w Mokotowie i we Wronkach, gdzie był współorganizatorem głodówki. Po amnestii w 1936 r. przewieziono go do więzienia w Rawiczu i karę zmniejszono o jedną trzecią. W lutym 1939 r. wyszedł na wolność i wrócił do Sosnowca; dzięki pomocy brata Stanisława otrzymał pracę w hucie „Będzin”, gdzie produkowano broń. Zorganizował brygadę robotniczą.
Po wybuchu wojny zgłosił się do wojska, jednak nie został przyjęty. Udał się do Lwowa, gdzie był dyrektorem fabryki wyrobów z metali kolorowych i współpracował z redakcją Czerwonego Sztandaru, publikował artykuły, działał w Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom (MOPR), wchodził w skład Rady Delegatów Ludu Pracującego Miasta Lwowa. Wiosną 1941 r. wyjechał do Moskwy, gdzie jesienią 1941 r. wszedł w skład pierwszej Grupy Inicjatywnej powstałej w szkole Międzynarodówki Komunistycznej pod Moskwą. Zrzucony został na spadochronie w nocy 5–6 stycznia 1942 r. w okolicy wsi Sokołów w powiecie koneckim. W czasie lądowania złamał nogę i przez miesiąc leczył się w szpitalu w Piotrkowie Trybunalskim.
Po nawiązaniu kontaktu z KC otrzymał zadanie organizowania PPR w Okręgu Częstochowa-Piotrków. W Piotrkowie brał udział w zebraniu, na którym powołano Komitet Dzielnicowy PPR. Następnie przybył do Zagłębia Dąbrowskiego i zorganizował wspólnie z Romanem Śliwą PPR w Zagłębiu i na Śląsku. W maju 1942 r. w Zagłębiu Dąbrowskim zawarł porozumienie o współpracy wojskowej z PPS (WRN) reprezentowaną przez Cezarego Uthkę. Uczestniczył w posiedzeniach KO i komitetów dzielnicowych, m.in. w Tomaszowie Mazowieckim. Przeniesiony do Warszawy, był I sekretarzem PPR Komitetu Warszawskiego PPR, wykazując dużą aktywność. W czerwcu 1943 r. objął kierownictwo Obwodu Krakowskiego i odbudował rozbite struktury organizacyjne. Był zastępcą członka KC PPR. Aresztowany 1 grudnia 1943 r.; w czasie śledztwa połknął cyjanek potasu.
W 1948 r. pośmiertnie odznaczono go Krzyżem Grunwald II klasy.
Upamiętnienie: od 1961 do 2017 nazwę Anastazego Kowalczyka nosiła ulica na warszawskiej Białołęce. Nowym patronem został astronom Jan Kowalczyk.