Anka Kowalska
Biografia
Urodzona w Sosnowcu w 1932 roku Anka Kowalska była córką Jerzego Kowalskiego i Zofii z domu Gębickiej. W czasie II wojny światowej przebywała w Sosnowcu (do 1940), a potem na wsi pod Olkuszem. Po wojnie rozpoczęła naukę w II Liceum Ogólnokształcącym im. Emilii Plater w Sosnowcu, maturę zdała w 1950 w liceum w Będzinie. W 1955 ukończyła polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Mieszkała przez większość życia w Warszawie. Została pochowana na cmentarzu przy Parafii św. Józefa Rzemieślnika w Sosnowcu (ul. Smutna / aleja Mireckiego).
W czasie studiów debiutowała wierszami w Słowie Powszechnym (1953). W 1955 zamieszkała w Warszawie i została dziennikarką – pracowała początkowo jako korektorka, a później redaktorka w piśmie Kierunki, a następnie w wydawnictwie Stowarzyszenia Pax (od 1962). W latach 1960–1968 należała do Pax, z którego wystąpiła w ramach protestu przeciwko stanowisku stowarzyszenia wobec wydarzeń marcowych. W latach 60. publikowała poezję, prozę i recenzje we Współczesności (1960–1961) i miesięczniku Życie i Myśl (1968–1969). Od 1968 do 1983 była członkiem Związku Literatów Polskich, od 1983 Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
W latach 70. i 80. współpracowała z pismami drugiego obiegu wydawniczego Puls, Zapis, Biuletyn Informacyjny KOR, Kultura Niezależna, Krytyka oraz z paryską Kulturą i Zeszytami Historycznymi. Opublikowała kilka tekstów wspomnieniowych dotyczących działalności w KOR, zebranych w tomie Folklor tamtych lat. Pestka została przetłumaczona na pięć języków, a w 1995 na jej podstawie nakręcono film w reżyserii Krystyny Jandy.
Działalność opozycyjna w PRL: Od 1976 współpracowała z Komitetem Obrony Robotników, m.in. wyjeżdżała jako obserwator na procesy robotników w Radomiu, w styczniu 1977 została członkiem KOR, prowadziła kartotekę radomską. W okresie aresztowania najaktywniejszych działaczy KOR odegrała wraz z Haliną Mikołajską i Grażyną Kuroń dużą rolę w podtrzymaniu aktywności Komitetu, m.in. przejęła redagowanie Komunikatu KOR-u. Od września 1977 wchodziła w skład Komitetu Samoobrony Społecznej KOR, nadal redagowała Komunikat, od 1978 należała do podpisujących Biuletyn Informacyjny. Była nieformalnym sekretarzem Komisji Redakcyjnej KSS KOR. Jej dziełem jest w dużej mierze tzw. korkowiec – suchy i precyzyjny język dokumentów KOR-u. Prowadziła także bank informacji o represjach. Wzięła udział w listopadzie 1978 w głodówce w bazylice św. Krzyża w Warszawie w solidarności z sądzonymi działaczami opozycji w Czechosłowacji – Karty 77. Była wielokrotnie zatrzymywana, w jej mieszkaniu SB przeprowadzała rewizje. Latem 1980 uczestniczyła w systemie zbierania informacji o strajkach.
Działała w Solidarności. Od 13 grudnia 1981 do 1 czerwca 1982 była internowana. Trafiła do obozu w Gołdapi, później przeniesiono ją do Darłówka. Zwolniona zinternowania, dzięki organizacji Lekarze Świata wyjechała na leczenie do Francji, skąd wróciła w 1983. Po powrocie do Polski przeszła na emeryturę. Teksty Kowalskiej ukazywały się na łamach podziemnej wrocławskiej Obecności.
Upamiętnienia: W 2012 zorganizowano w Sosnowcu obchody 80. rocznicy urodzin, w których uczestniczyli m.in. Bogdan Borusewicz, Adam Michnik i Andrzej Seweryn. Na fasadzie bloku przy ul. Czerniakowskiej 201 w Warszawie, gdzie mieszkała Anka Kowalska, została umieszczona tablica. W 2019 jej wizerunek trafił na mural Kobiety Wolności na stacji PKM Strzyżaw w Gdańsku. Imię Anki Kowalskiej nosi warszawski skwer w parku za pałacem Zamoyskich przy ulicy Foksal.